Charakterystyka Świętoszka

Akt I, Scena 6.

Orgon, Kleant

Kleant

Jakież czary znalazłeś dziwne w tym przybłędzie,

Że poza nim nic zgoła nie chcesz mieć na względzie?

Że przyjąwszy w dom własny, dobywszy go z nędzy,

Teraz jeszcze...

Orgon

Mój szwagrze, nie sądź rzeczy prędzej,

Aż sam poznasz człowieka, o którego chodzi!

Kleant

Nie znam go dotąd, prawda, lecz mniemać się godzi,

Że nie trudno jest zgadnąć, co to za jegomość...

Orgon

Mój bracie, rozkosz sprawi ci jego znajomość,

Dziwne uczucie szczęścia w twą duszę zawita.

Bo też to człowiek... człowiek... no, człowiek i kwita.

Kto z nim żyje, błogiego zażywa spokoju,

Na cały świat spogląda jak na kupkę gnoju;

Przy nim cała się moja odradza istota,

On wyzwala mą duszę z doczesnego błota,

Dzięki niemu, z przywiązań ziemskich oczyszczony,

Mógłbym na zgon dziś patrzeć matki, dzieci, żony

I nie uczułbym w sercu, ot, nawet ukłucia.

Kleant

A, to niezwykle ludzkie w istocie uczucia!

Orgon

Ach, gdybyś wiedział, jak go poznałem niechcący,

Nie dziwiłbyś się mojej przyjaźni gorącej!

Każdego dnia biedaczek ten o słodkiej twarzy

Opodal mnie pokornie klękał u ołtarzy,

A zapał, z jakim wznosił do nieba swe modły,

Oczy wszystkich obecnych wciąż ku niemu wiodły:

To wzdychał, to się krzyżem rozkładał na ziemi,

Aby dotknąć posadzki usty pokornemi,

A gdym wychodził, za mną pospieszał w zawody,

Aby w drzwiach jeszcze podać mi święconej wody.

Że zaś mnie sługa jego objaśnił czym prędzej,

Kto on zacz, i wyjawił, że jest w srogiej nędzy,

Chciałem go wspomóc, ale on, skromny bez miary,

Zwracał mi nieodmiennie część mojej ofiary.

„To za wiele — powiadał — połowa dość będzie,

I tak łaski twej nadto doznaję w tym względzie”.

Gdym zaś wzbraniał się przyjąć, zgadnij, co on pocznie:

Resztę biednym w mych oczach rozdzielał bezzwłocznie.

Słowem, niebo go wwiodło w domu mego progi,

A z nim weszła pomyślność wszelka, spokój błogi.

On o wszystko się troszczy, nawet o mą żonę —

O mój honor starania ma nieocenione —

Jego straże każdemu do niej wstępu bronią

I bardziej niż ja stokroć zazdrosny jest o nią.

A przy tym sam dla siebie, ach, jakiż surowy!

W lada drobnostce grzechu już dojrzeć gotowy,

Za rzecz najbłahszą żąda pokuty i kary:

Wszakci sam się obwinił, skruszony bez miary,

Że kiedyś w uniesieniu grzesznym, Bóg mi świadkiem,

Pchłę zabił, przy pacierzu schwyconą przypadkiem.

Kleant

Czyś ty oszalał, bracie, czy też od godziny

Bajaniem takim stroisz sobie ze mnie drwiny?

Co ty chcesz wmówić we mnie? Czy myślisz, że można...

Orgon

Mój bracie, twoja mowa jest wielce bezbożna

Wiem, że brat ku tym błędom chętnie ucha skłania,

I nigdy nie taiłem o tym mego zdania,

Że ci to niedowiarstwo nie wyjdzie na zdrowie.